BOERENVERSTAND 19 - Jeroen Bosch: De Bruiloft van Meer & Beter

Door: Frank van den Dungen
Geplaatst op: 18 januari 2016

Vijfhonderd jaar geleden. Jeroen Bosch penseelt uitersten. Zijn schilderijen weerspiegelen het krachtenveld van zijn tijd. Sterk verbeeld in tegenpolen. Uitvergroot en met veel feeling voor PR vormgegeven: Engelen en duivels. Lust en kwezelarij. Water en vuur. Bosch had visie. Maar Bosch was ook een Brabander. Hij wist in zijn drieluiken deze uitersten ook met elkaar te verenigen.

Tuin der Lusten

Het leeuwendeel van zijn werk kunnen we het komend jaar in Den Bosch zien en herbeleven. En met enige verbeelding kunnen we daarin ook onze eigentijdse eigenaardigheden herkennen. Er ontbreekt één belangrijk werk op de overzichtstentoonstelling van Jeroen Bosch. De Tuin der Lusten. Bij de gemeenten rondom Den Bosch is nog een heteluchtbakker langs geweest. Ze hebben zich laten vertellen dat ze deze gelegenheid niet mogen laten schieten. Op de kaart zetten en zo. Want de Tuin der Lusten is er wel degelijk. Hij ligt er gewoon. En je kunt hem anno nu vinden in het buitengebied van Oss.

Tuin der Lasten

Ik misgun de citymarketeer die dit bedacht heeft het goud niet dat voor zijn sprookje uitgeteld is. En ik vind met hem dat ons buitengebied heel wat bekoringen kent. Maar toch vind ik het te gortig om dat te afficheren als Tuin der Lusten. Er is hier een hoop te zien en te beleven. Dat zeker. Maar er is links en rechts ook een hoop te doen. Men doet in deze hoek van Brabant zijn stinkende best op het platteland. En dat kun je daarbuiten overal zien en ruiken. We zijn hier evenzeer een Tuin der Lasten.  

Drieluik Meer & Beter

Als ik focus op het beeld van de Peelhorst en de Kempen, komt er een ander schilderij van Bosch bij mij op: De Bruiloft van Meer & Beter. Ook een drieluik. Links: Onafzienbare rijen zeugen tussen ijzeren hekken. Golfplaat en damwand. Silo’s en giertonnen. In schril contrast daarmee het rechterpaneel: Stro en struweel. Modderpoelen en dartelende biggetjes. Een varken dat met behulp van springveren de laaghangende appels uit de bomen weet te happen. Het lijkt Vair wel. Op het middenpaneel zie je hem terug in het bruidspaar Meer & Beter. Daarachter de bruidstoet van met trechters getooide bestuurders. Daartussendoor en -omheen is het doek gelardeerd met typische Bosch-figuren zoals speklappers, geldschuivers, spandoekers, zondagssprekers, strontvliegers, fosfaatverkopers, dierenrechters, parttime vegetariërs, mooipraters, zwartkijkers en vuilnisvarkens.

Boerman & Buurman

Als je goed kijkt, zie je dat Bosch in het middenpaneel deze uitersten toch heeft weten te verenigen. Links en rechts van het bruidspaar Meer en Beter zie je, dik gearmd, de liberalen, socialisten en democraten als bruidsmeisjes en bruidsjonkers. In de bonte bruidsstoet lopen carnivoren arm in arm met veganisten. Je ziet een polonaise van digitale schuifmaten met een schoffelploeg. En aan de bruiloftstafel in het midden zitten Boerman en Buurman vrolijk aan het bier en de wijn.

Circulair ontwerp

In het landschap daarachter zie je her en der boerderijen tussen het groen. En een stoet mensen, die weer anderen met de hakken uit het zand trekken. Aan de rechterkant is een dominante plaats ingeruimd voor een vrouw met een verrekijker op een vuurtoren. Als je goed kijkt zie je dat zij haar kijker richt op een sciencefictionachtig complex. Een kathedraal van torens, silo’s en bollen. Verbonden met pijpleidingen als luchtbogen. Volgens het expertteam, dat dit drieluik onderzocht, zijn deze gebouwen samen gepositioneerd op een perfecte cirkel. Recente röntgenfoto’s hebben bevestigd dat de perspectieftekening van deze circulaire grondslag al in de houtkoolschets van Bosch zichtbaar is.    

Hij had visie. En die is zo gek nog nie. Anne-Marie, past dit script in jouw regie?

 

frank van den dungen

 

Illustratie: Sarah Linde

Voeg een reactie toe

Gerelateerd nieuwsRSS Feed

  • Geen resultaten gevonden.

Gerelateerde evenementenRSS Feed

  • Geen resultaten gevonden.